على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1325
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
نام دهى در طايف . خبز ( xabaz ) ا . ع . جاى پست و هموار . و فروهشتگى گوشت و اضطراب آن . خبزة ( xobzat ) ا . ع . نان كوماج . و چونهء خمير . و نام كوهى مشرف بر ينبع . خبزدو ( xabazdu ) و خبزدوك ( xabazduk ) و خبزده ( xabazde ) ا . پ . جعل . خبزون ( xabazun ) و خبزونة ( xabazunat ) ص . ع . برآماسيده روى . يق : رجل خبزون ممنوعا و امراة خبزونة . خبس ( xabs ) م . ع . خبس الشيئ بكفه خبسا ( از باب ضرب ) : بمشت گرفت آن چيز را . و خبس فلانا حقه : ستم كرد بر حق فلان . خبس ( xebs ) ا . ع . مدت ميان دو نوبت آب خوردن شتر . خبش ( xabc ) م . ع . خبش الاشياء من هاهنا و هاهنا ( از باب نصر ) : جمع كرد و بگير آورد چيزها را از اين جا و آنجا . خبص ( xabs ) م . ع . خبصه خبصأ ( از باب ضرب ) : آميخت آن را . و خبص الخبيص : افروشه پخت . خبط ( xabt ) م . ع . خبط البعير بيده الارض خبطا ( از باب ضرب ) : دست بر زمين زد شتر . و خبط الشجرة : برگ درخت ريخت بعصا . و خبطه : سخت زد او را . و سخت پا سپر كرد آن را . و خبط القوم بسيفه : بشمشير زد قوم را . و خبط الليل : بر گزاف و بىراهه رفت بشب . و خبط الشيطان فلانا : بديوانگى و اذيت داشت ديو فلان را . و خبط زيدا : احسان خواست از زيد بدون قرابت و سابقهء احسان . و خبطه زيد بخير : احسان كرد با وى زيد بدون قرابت و سابقهء احسان . و خبط عمرو : ايستاد عمرو . و خبط البعير : داغ خباط نهاد بر سرين شتر يا بر روى آن . و خبط الرجل : انداخت خود را آن مرد در جائى كه بود تا بخوابد . و خبط فلان فلانا : انعام كرد فلان فلان را بىشناختگى . و نيز خبط : بر غير نظام كارى كردن و كذلك القول و منه : هو يخبط خبط عشواء . و خبط الرجل ( مجهولا ) : زكام كرد مرد پيش از سرما . خبط ( xabt ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آميختگى عقل با جنون . و اشتباه و روش به راه غلط و عدم بينائى در كارى . خبط ( xobt ) ع . ج . اخبط . خبط ( xabat ) ا . ع . برگ كه از درخت ريخته خشك گردانند و سائيده با آرد و مانند آن آميخته و با آب سرشته شتر را خورانند . و هر برگ كه از درخت زده باشند . و آنچه ستوران آن را پا سپر كرده و شكسته باشد . و موضعى . مر . جهينة را بر مسافت پنج روزه راه از مدينه و منه سرية الخبط كه آن حضرت صلى اللّه عليه و آله بسوى حيى از جهينة فرستاده يا بدانجهت كه آنها از گرسنگى خبط خورده بودند . خبط ( xebat ) ع . ج . خبطة . خبط ( xobot ) ع . ج . خباط . و ج . خبيط . خبطة ( xabtat ) ا . ع . زكام كه پيش از سرما بمردم عارض شود . و كم و اندك . و باران فراخ سست قطره در زمين . و عليه خبطة جميلة : اندكى از جمال و خوبى در او باقى است . خبطة ( xabtat ) و ( xebtat ) و ( xobtat ) ا . ع . شير باقى در مشك و طعام باقى در خنور . خبطة ( xabtat ) و ( xabatat ) ا . ع . بقيهء آب در غدير و يا در خنور . خبطة ( xebtat ) ا . ع . پارهاى از خانهها . و چند از مردم . ج : خبط ( xebat ) . و پارهاى از شب . و گياه اندك . و شير اندك . و نيمهء مشك و نيمهء حوض از آب و نيمهء خنور و غدير . خبطة خبطة ( xebtatan - xebtatan ) ا . ع . اتوا خبطة خبطة : آمدند پاره پاره . و گروه گروه . خبع ( xab ' ) م . ع . خبع بالمكان خبعا ( از باب فتح ) : مقيم گرديد در آنجاى . و خبع فى المكان : درآمد در آنجاى . و نيز خبع بلغت بنى تميم : پنهان كردن . خبعة ( xobaat ) ص . ع . امراة خبعة طلعة : زنى كه گاه پنهان گردد و گاه ظاهر شود . خبعثن ( xoba'sen ) ا . ع . فربه و تناور از هر چيزى . خبعثن ( xoba'sen ) و ( xoba'san ) و خبعثنة ( xoba'senat ) ا . ع . مرد ستبر سخت . و شير بيشه . خبعجة ( xab'ajat ) ا . ع . رفتارى كه در آن گام نزديك نهاده شود مانند رفتار مردم در گمان افتاده . خبعلة ( xab'alat ) م . ع . خبعل الرجل خبعلة : سست رفت آن مرد بر روى زمين . خبق ( xabq ) م . ع . خبق خبقا ( از باب ضرب ) : تيز داد . و خبق فلانا : خرد و حقير دانست فلان را نسبت بخويش . خبق ( xabq ) ا . ع . آوازى كه از فرج زن در وقت جماع برآيد . خبق ( xebbaq ) و ( xebbeq ) ا . ع . دراز . و مرد دراز . و اسب تيزرو . و مرغ